Elektronisch toezicht wordt autonome straf

Elektronisch toezicht wordt een autonome straf. Rechters zullen veroordeelden binnenkort met een enkelband naar huis kunnen sturen in plaats van hen een gevangenisstraf, werkstraf of geldboete op te leggen. Met deze nieuwe strafmaat hoopt de regering de overbevolking in onze gevangenissen te verminderen. Vanaf wanneer de regeling geldt, is nog niet duidelijk. Vandaag krijgt ze alvast een juridische basis in het Wetboek van Strafvordering, het Strafwetboek en de Wet op het Politieambt.

Derde volwaardige strafoptie

De nieuwe gevangenis in Beveren zorgt op korte termijn dan wel voor 312 extra plaatsen, er blijft een nijpend tekort aan cellen. Bovendien weegt het bouwen van nieuwe penitentiaire inrichtingen op de begroting van Justitie. Ook de kostprijs van een opsluiting loopt op. Per gedetineerde gaat het al snel om 170 euro (dagprijs 125 euro + infrastructuurkost 25 euro + pensioenkost cipiers 20 euro).

De regering zoekt daarom naar alternatieven voor de gevangenisstraf. Een van de pistes hierbij is de invoering van het elektronisch toezicht als derde volwaardige strafoptie. ET heeft immers een aantal voordelen: er blijft controle op de veroordeelde, re-integratie loopt vlotter aangezien de veroordeelde zijn sociale contacten kan behouden en kan blijven werken, de kost van een opsluiting valt weg, enz.

Tot op vandaag is ET geen autonome straf die door de rechter kan worden opgelegd, maar een strafuitvoeringsmodaliteit van de vrijheidsstraf. Bij gevangenisstraffen van 3 jaar of minder beslist de gevangenisdirecteur of een veroordeelde zijn straf met een enkelband thuis mag uitzitten. Voor langere straffen is de strafuitvoeringsrechtbank bevoegd.

Alleen zaken voor politie- of correctionele rechtbank

In de toekomst zullen rechters voor een enkelband kunnen kiezen als alternatief voor een opsluiting, werkstraf of geldboete. Maar de regeling zal niet onbeperkt gelden. Alleen feiten waarop een gevangenisstraf van ten hoogste een jaar staat, komen in aanmerking.

De rechter kan het ET als hoofdstraf opleggen voor dezelfde duur als de gevangenisstraf die hij anders zou opleggen. Maar met een minimumduur van één maand en een maximumduur van één jaar. De rechter kan een veroordeelde ook aan individuele voorwaarden onderwerpen om het risico op recidive te beperken of wanneer dat nodig is in het belang van het slachtoffer. Hij bepaalt ook een vervangende gevangenisstraf voor wanneer het ET niet wordt uitgevoerd.

Let op, de rechter kan de straf onder het ET alleen uitspreken wanneer de beklaagde of zijn vertegenwoordiger aanwezig is op de terechtzitting en nadat de beklaagde (zelf of via zijn raadsman) ermee akkoord is gegaan.

Het OM, de onderzoeksrechter, de onderzoeksgerechten en de vonnisgerechten kunnen vragen om eerst een voorlichtingsrapport of maatschappelijke enquête uit te voeren. Meerderjarige beklaagden die samenwonen met de beklaagden worden in het kader van deze enquête gehoord.

Het ET moet starten binnen de 6 maanden na de dag waarop de rechterlijke beslissing in kracht van gewijsde is gegaan.

Niet voor zware misdrijven

De straf onder ET mag niet worden uitgesproken voor gijzeling, verkrachting, seksueel misbruik van minderjarigen en doodslag.

'Vrij' na 1/3e

Na een derde van de strafduur kan de veroordeelde een aanvraag tot schorsing van zijn straf onder ET indienen bij het openbaar ministerie. Het Nationaal Centrum voor Elektronisch Toezicht geeft hierover binnen de 15 dagen advies aan het OM. Het vermeldt onder meer of de veroordeelde de voorwaarden m.b.t. het ET heeft nageleefd en of hij tijdens het ET nieuwe feiten heeft gepleegd.

Het OM kent de schorsing toe wanneer er geen sprake is van nieuwe feiten en wanneer de veroordeelde zijn voorwaarden heeft nageleegd. De veroordeelde staat dan onder proef voor het deel van de straf onder ET dat hij nog moet ondergaan. De bijzondere voorwaarden die hem werden opgelegd, blijven gelden. Bij niet naleving kan de schorsing worden herroepen.

Bron: Wet van 7 februari 2014 tot invoering van het elektronisch toezicht als autonome straf, BS 28 februari 2014.

Zie ook
Wetsontwerp tot invoering van het elektronisch toezicht als autonome straf, Parl. St. Kamer 2013, 53K1042/001.